admin

Βία στη ζωή-Βία στην Τιβί

Βία στη ζωή-Βία στην Τιβί
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Γράφει ο Γιάννης Πανούσης

Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία
οι βίαιες πράξεις δεν έτυχαν
τόσο μεγάλης και συχνής δημοσιότητας
Στ. Παπαθανασόπουλου,
«Η βία στην ελληνική τηλεόραση»

Το ερώτημα κρίσιμο: ποιος γονιμοποιεί, ποιος κυοφορεί, ποιος γεννάει και ποιος αναπαράγει τη βία; Πού δια-μορφώνονται οι βίαιοι άνθρωποι και πού η κοινωνία διαχειρίζεται τα φαινόμενα βίας; Στο φαντασιακό ή στο πραγματικό πεδίο;
Με την εικονική βία εξορκίζουμε, αναστέλλουμε και εκτονώνουμε την πραγματική βία ή μήπως με την πραγματική βία εμπνέουμε και «κα-τευθύνουμε» την εικονική βία; Το μαχαίρι ή η οθόνη ματώνει πιο πολύ;
Μολονότι η βία του δρόμου, του γραφείου, του γηπέδου και, κυρίως, του σπιτιού είναι ορατή και έχει άμεσα αποτελέσματα, μολονότι η βία των συμβόλων, των κινήσεων, των νοημάτων, ακόμα και των σιωπών τραυματίζει εξίσου με τη σωματική βία, όλοι έχουμε τον τελευταίο καιρό στρέψει την προσοχή μας στην τηλεοπτική βία. Άλλοι επειδή περιμένουν από τους ειδικούς μια απενοχοποιητική πρόφαση («Για όλα τα εγκλήματα και τους εγκληματίες φταίει η τηλεόραση, αφού οι υπόλοιποι θεσμοί λειτουργούν άψογα»). Άλλοι επειδή χρεώνουν στα διαπλεκόμενα ΜΜΕ και την παραγωγή «βίαιων προτύπων». Άλλοι, τέλος, επειδή γνωρίζουν ότι η Τιβί αποτελεί τον (έστω και παραμορφωτικό) καθρέφτη μας, προτιμούν να κλείνουν τα μάτια τους και να δακτυλοδείχνουν την οθόνη παρά να αντικρύζουν το δικό τους πρόσωπο στον βίαιο media ήρωα.
Η τηλεοπτική όμως βία, είτε την προσεγγίσουμε ως ακραία ψυχαγωγία είτε της προσδώσουμε δύναμη συγκόλλησης-σταθεροποίησης του κοινωνικού συστήματος, στην πραγματικότητα μάς εκδικείται με πολλούς τρόπους. Κατ’ αρχάς, προκαλεί σύγχυση στην κοινή γνώμη ως προς την αληθινή έκταση, το βάθος και τα αίτια της εγκληματικότητας. Κατά δεύτερον, οδηγεί στην ταύτιση του κοινωνικού ελέγχου με την χωρίς όρια καταστολή (την οποία και νομιμοποιεί).
Κατά τρίτον, ανακατασκευάζει τα στερεότυπα του επικίνδυνου εγκληματία (φτωχός, νέος, αμόρφωτος, μετανάστης) και έτσι κρύβει καλά τον σύγχρονο υπερενταγμένο (και συχνά καθωσπρέπει) εγκληματία. Κατά τέταρτον, ενεργοποιεί τα αισθήματα ανασφάλειας και φόβου του τηλεθεατή κάνοντάς τον άλλοτε να κλειδαμπαρώνεται στο οχυρωμένο σπίτι του και άλλοτε να ζητάει την κεφαλή επί πινάκι του κάθε ύποπτου.
Η εικόνα που έχει το κοινό για την εγκληματικότητα σε μεγάλο βαθμό συμπίπτει με την εικόνα της εγκληματικότητας που παρουσιάζεται από τα ΜΜΕ.
Έτσι, με μια απλή ανακύκλωση κάποιας δραματοποιημένης είδησης, που σχετίζεται με βίαιη συμπεριφορά, φουσκώνουν τα «κύματα εγκληματικότητας», δηλαδή προβάλλονται και καταναλώνονται μεγαλύτερες δόσεις βίας και καταστροφής απ’ όση βγάζει το ίδιο το συγκεκριμένο έγκλημα.
Αν σ’ αυτή τη λειτουργία πρόκλησης ηθικού πανικού προσθέσουμε και τις τηλεοπτικές παραγωγές, που βρίθουν βίαιων σκηνών, και τη βία των δελτίων ειδήσεων (πόλεμος, τρομοκρατία) τότε συμπληρώνουμε το παζλ του επικίνδυνου αυτού κοινωνικού παιχνιδιού.
Ανακεφαλαιώνω:
• Η πραγματική εγκληματικότητα στη χώρα μας δεν μετριέται ούτε αξιολογείται αξιόπιστα, ελλείψει ανεξάρτητου και αμιγώς επιστημονικού Ινστιτούτου.
• Στην κοινή γνώμη επικρατεί συσκότιση ως προς τη σχέση πραγματικής και εικονικής βίας και εγκληματικότητας.
• Η τηλεοπτική βία και εγκληματικότητα επιβαρύνει, αλλά δεν γεννάει την πραγματική βία
• Το «σύνδρομο του βίαιου κόσμου» είναι παιδί και των δύο γονιών, της ζωής και της Τιβί.
Ηθικό συμπέρασμα: κανείς δεν είναι αθώος σ’ αυτή την ανακύκλωση και αναπαραγωγή της βίας. Έτσι όπως πάμε, ο πραγματικός και ο εικονικός κόσμος θα βουλιάξουν μαζί ή θα δια-σωθούν μαζί. Γιατί λοιπόν να μην προσπαθήσουν και μαζί με αίσθηση κοινωνικής συν-ευθύνης;
Βία ούτε στη ζωή ούτε στην Τιβί: αυτό ας είναι το σύνθημα της ενιαίας αντιμετώπισης του «κακού μας εαυτού» (πραγματικού ή φαντασιακού) που δυστυχώς εξακολουθεί να μας επηρεάζει.

Search in Site

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *